ಅಧ್ಯಾಯ 12
भक्तियोग
ಭಕ್ತಿ ಯೋಗ
ಭಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗವೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತಾ, ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಭಕ್ತನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.1
अर्जुन उवाचएवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते
।येचाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः ॥ 12.1 ॥
arjuna uvācha
evaṁ satata-yuktā ye bhaktās tvāṁ paryupāsate
ye chāpy akṣharam avyaktaṁ teṣhāṁ ke yoga-vittamāḥ || 12.1 ||
12.2
श्री भगवानुवाचमय्यावेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते
।श्रद्धया परयोपेतास्ते मे युक्ततमा मताः ॥ 12.2 ॥
śhrī-bhagavān uvācha
mayy āveśhya mano ye māṁ nitya-yuktā upāsate
śhraddhayā parayopetās te me yuktatamā matāḥ || 12.2 ||
12.3
ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते
।सर्वत्रगमचिन्त्यं च कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥ 12.3 ॥
ye tv akṣharam anirdeśhyam avyaktaṁ paryupāsate
sarvatra-gam achintyañcha kūṭa-stham achalandhruvam
sanniyamyendriya-grāmaṁ sarvatra sama-buddhayaḥ
te prāpnuvanti mām eva sarva-bhūta-hite ratāḥ || 12.3 ||
12.4
संनियम्येन्द्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः
।ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताः ॥ 12.4 ॥
sanniyamyendriya-grāmaṁ sarvatra sama-buddhayaḥ te prāpnuvanti mām eva sarva-bhūta-hite ratāḥ
12.5
क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम्
।अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥ 12.5 ॥
kleśho ’dhikataras teṣhām avyaktāsakta-chetasām
avyaktā hi gatir duḥkhaṁ dehavadbhir avāpyate || 12.5 ||
12.6
ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः
।अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते ॥ 12.6 ॥
ye tu sarvāṇi karmāṇi mayi sannyasya mat-paraḥ
ananyenaiva yogena māṁ dhyāyanta upāsate || 12.6 ||
12.7
तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात्
।भवामि नचिरात्पार्थ मय्यावेशितचेतसाम् ॥ 12.7 ॥
teṣhām ahaṁ samuddhartā mṛityu-saṁsāra-sāgarāt
bhavāmi na chirāt pārtha mayy āveśhita-chetasām || 12.7 ||
12.8
मय्येव मन आधत्स्व मयि बुद्धिं निवेशय
।निवसिष्यसि मय्येव अत ऊर्ध्वं न संशयः ॥ 12.8 ॥
mayy eva mana ādhatsva mayi buddhiṁ niveśhaya
nivasiṣhyasi mayy eva ata ūrdhvaṁ na sanśhayaḥ || 12.8 ||
12.9
अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम्
।अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनञ्जय ॥ 12.9 ॥
atha chittaṁ samādhātuṁ na śhaknoṣhi mayi sthiram
abhyāsa-yogena tato mām ichchhāptuṁ dhanañjaya || 12.9 ||
12.10
अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्मपरमो भव
।मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन् सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ 12.10 ॥
abhyāse ’py asamartho ’si mat-karma-paramo bhava
mad-artham api karmāṇi kurvan siddhim avāpsyasi || 12.10 ||
12.11
अथैतदप्यशक्तोऽसि कर्तुं मद्योगमाश्रितः
।सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान् ॥ 12.11 ॥
athaitad apy aśhakto ’si kartuṁ mad-yogam āśhritaḥ
sarva-karma-phala-tyāgaṁ tataḥ kuru yatātmavān || 12.11 ||
12.12
श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासाज्ज्ञानाद्ध्यानं विशिष्यते
।ध्यानात्कर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम् ॥ 12.12 ॥
śhreyo hi jñānam abhyāsāj jñānād dhyānaṁ viśhiṣhyate
dhyānāt karma-phala-tyāgas tyāgāch chhāntir anantaram || 12.12 ||
12.13
अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च
।निर्ममो निरहङ्कारः समदुःखसुखः क्षमी ॥ 12.13 ॥
adveṣhṭā sarva-bhūtānāṁ maitraḥ karuṇa eva cha
nirmamo nirahankāraḥ sama-duḥkha-sukhaḥ kṣhamī || 12.13 ||
12.14
सन्तुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः
।मय्यर्पितमनोबुद्धिर्यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ 12.14 ॥
santuṣhṭaḥ satataṁ yogī yatātmā dṛiḍha-niśhchayaḥ
mayy arpita-mano-buddhir yo mad-bhaktaḥ sa me priyaḥ || 12.14 ||
12.15
यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः
।हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स च मे प्रियः ॥ 12.15 ॥
yasmān nodvijate loko lokān nodvijate cha yaḥ
harṣhāmarṣha-bhayodvegair mukto yaḥ sa cha me priyaḥ || 12.15 ||
12.16
अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः
।सर्वारम्भपरित्यागी यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ 12.16 ॥
anapekṣhaḥ śhuchir dakṣha udāsīno gata-vyathaḥ
sarvārambha-parityāgī yo mad-bhaktaḥ sa me priyaḥ || 12.16 ||
12.17
यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न काङ्क्षति
।शुभाशुभपरित्यागी भक्ितमान्यः स मे प्रियः ॥ 12.17 ॥
yo na hṛiṣhyati na dveṣhṭi na śhochati na kāṅkṣhati
śhubhāśhubha-parityāgī bhaktimān yaḥ sa me priyaḥ || 12.17 ||
12.18
समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः
।शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥ 12.18 ॥
samaḥ śhatrau cha mitre cha tathā mānāpamānayoḥ
śhītoṣhṇa-sukha-duḥkheṣhu samaḥ saṅga-vivarjitaḥ || 12.18 ||
12.19
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी सन्तुष्टो येनकेनचित्
।अनिकेतः स्थिरमतिर्भक्ितमान्मे प्रियो नरः ॥ 12.19 ॥
tulya-nindā-stutir maunī santuṣhṭo yena kenachit
aniketaḥ sthira-matir bhaktimān me priyo naraḥ || 12.19 ||
12.20
ये तु धर्म्यामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते
।श्रद्दधाना मत्परमा भक्तास्तेऽतीव मे प्रियाः ॥ 12.20 ॥
ye tu dharmyāmṛitam idaṁ yathoktaṁ paryupāsate
śhraddadhānā mat-paramā bhaktās te ’tīva me priyāḥ || 12.20 ||