ದೈವಾಸುರ ಸಂಪದ್ವಿಭಾಗ ಯೋಗ

श्री भगवानुवाच
अभयं सत्त्वसंशुद्धिः ज्ञानयोगव्यवस्थितिः।
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम्॥

śhrī-bhagavān uvācha ।
abhayaṁ sattva-sanśhuddhir jñāna-yoga-vyavasthitiḥ ॥
dānaṁ damaśh cha yajñaśh cha svādhyāyas tapa ārjavam

अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम्। दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम्॥

ahinsā satyam akrodhas tyāgaḥ śhāntir apaiśhunam ।
dayā bhūteṣhv aloluptvaṁ mārdavaṁ hrīr achāpalam ॥

तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता।
भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत॥

tejaḥ kṣhamā dhṛitiḥ śhaucham adroho nāti-mānitā ।
bhavanti sampadaṁ daivīm abhijātasya bhārata ॥

दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च। अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम्॥

dambho darpo ’bhimānaśh cha krodhaḥ pāruṣhyam eva cha ।
ajñānaṁ chābhijātasya pārtha sampadam āsurīm ॥

दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता। मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव॥

daivī sampad vimokṣhāya nibandhāyāsurī matā ।
mā śhuchaḥ sampadaṁ daivīm abhijāto ’si pāṇḍava ॥

द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन् दैव आसुर एव च। दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे श्रृणु॥

dvau bhūta-sargau loke ’smin daiva āsura eva cha ।
daivo vistaraśhaḥ prokta āsuraṁ pārtha me śhṛiṇu ॥

प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः। न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते॥

pravṛittiṁ cha nivṛittiṁ cha janā na vidur āsurāḥ ।
na śhauchaṁ nāpi chāchāro na satyaṁ teṣhu vidyate ॥

असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्। अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम्॥

asatyam apratiṣhṭhaṁ te jagad āhur anīśhvaram ।
aparaspara-sambhūtaṁ kim anyat kāma-haitukam ॥

एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः। प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः॥

etāṁ dṛiṣhṭim avaṣhṭabhya naṣhṭātmāno ’lpa-buddhayaḥ ।
prabhavanty ugra-karmāṇaḥ kṣhayāya jagato ’hitāḥ ॥

काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः। मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः॥

kāmam āśhritya duṣhpūraṁ dambha-māna-madānvitāḥ ।
mohād gṛihītvāsad-grāhān pravartante ’śhuchi-vratāḥ ॥

चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः। कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्िचताः॥

chintām aparimeyāṁ cha pralayāntām upāśhritāḥ ।
kāmopabhoga-paramā etāvad iti niśhchitāḥ ॥

आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः। ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान्॥

āśhā-pāśha-śhatair baddhāḥ kāma-krodha-parāyaṇāḥ ।
īhante kāma-bhogārtham anyāyenārtha-sañchayān ॥

इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम्। इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम्॥

idam adya mayā labdham imaṁ prāpsye manoratham ।
idam astīdam api me bhaviṣhyati punar dhanam ॥

असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि। ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी॥

asau mayā hataḥ śhatrur haniṣhye chāparān api ।
īśhvaro ’ham ahaṁ bhogī siddho ’haṁ balavān sukhī ॥

आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया। यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः॥

āḍhyo ’bhijanavān asmi ko ’nyo ’sti sadṛiśho mayā ।
yakṣhye dāsyāmi modiṣhya ity ajñāna-vimohitāḥ ॥
aneka-chitta-vibhrāntā moha-jāla-samāvṛitāḥ
prasaktāḥ kāma-bhogeṣhu patanti narake ’śhuchau

अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः। प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ॥

aneka-citta-vibhrāntā moha-jāla-samāvṛtāḥ prasaktāḥ kāma-bhogeṣu patanti narake 'śucau ।

आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः। यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम्॥

ātma-sambhāvitāḥ stabdhā dhana-māna-madānvitāḥ ।
yajante nāma-yajñais te dambhenāvidhi-pūrvakam ॥

अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः। मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः॥

ahankāraṁ balaṁ darpaṁ kāmaṁ krodhaṁ cha sanśhritāḥ ।
mām ātma-para-deheṣhu pradviṣhanto ’bhyasūyakāḥ ॥

तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान्। क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु॥

tān ahaṁ dviṣhataḥ krūrān sansāreṣhu narādhamān ।
kṣhipāmy ajasram aśhubhān āsurīṣhv eva yoniṣhu ॥

असुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि। मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्॥

āsurīṁ yonim āpannā mūḍhā janmani janmani ।
mām aprāpyaiva kaunteya tato yānty adhamāṁ gatim ॥

त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः। कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत्॥

tri-vidhaṁ narakasyedaṁ dvāraṁ nāśhanam ātmanaḥ ।
kāmaḥ krodhas tathā lobhas tasmād etat trayaṁ tyajet ॥

एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः। आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम्॥

etair vimuktaḥ kaunteya tamo-dvārais tribhir naraḥ ।
ācharaty ātmanaḥ śhreyas tato yāti parāṁ gatim ॥

यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः। न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम्॥

yaḥ śhāstra-vidhim utsṛijya vartate kāma-kārataḥ ।
na sa siddhim avāpnoti na sukhaṁ na parāṁ gatim ॥

तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ। ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि॥

tasmāch chhāstraṁ pramāṇaṁ te kāryākārya-vyavasthitau ।
jñātvā śhāstra-vidhānoktaṁ karma kartum ihārhasi ॥